Toen de Britse premier Harold Macmillan in de jaren zestig werd gevraagd naar de grootste uitdaging van (politiek) leiderschap, antwoordde hij: ‘Events, dear boy, events.’ Deze onderkoelde Britse reactie stond, al surfend op de uitrollende hittegolf, centraal tijdens de vierde zomerse editie van de CFO Top.
Op Network C’s thuishonk Prins Hendriksoord hadden zo’n 120 zomers geklede genodigden verzameld. Na de ontvangst met koffie heet Kevin Mottard van Network C hen welkom. ‘Ten tijde van de uitspraak van Macmillan was de wereld een stuk onrustiger dan nu. Maar we merken dat de afgelopen jaren met bv. een Corona crisis, de Oekraïne oorlog, de energiecrisis etc onze pauze met de geschiedenis zoals men de decennia na de val van de Koude Oorlog weleens noemt voorbij is. Leiderschap wordt weer steeds meer omgaan met onzekerheid en geconfronteerd worden met het planmatige dat tegen de grenzen van het onverwachte aanloopt.’ Ook op kleinere schaal is er onvoorspelbaarheid. ‘Het kan zijn dat de weersomstandigheden vandaag ook nog een event gaan worden’, aldus Mottard tijdens een windvlaag.
Behouden competitiviteit
De aanwezigen gingen uiteen in zes rondetafelsessies, waarvan twee in de Ernst Sillem Hoeve. Onder aanvoering van Justa de Graaff mocht een groep leiders met Lego in de weer. De bekende bouwblokjes werden gebruikt als spiegel. Met behulp van ego-lego mocht men reflecteren op een vraag als: ben jij wendbaar of dwangmatig?
Executive coaches Tamara Bavius en Veronique Streekstra daagden hun groep ook uit tot introspectie. Hoe reageren ze op crises? Hoe werkt hun houding op zulke momenten door naar hun team? In een Engelstalige sessie nam Michael Pontzen, CFO van chemiebedrijf Nobian, de toehoorders mee in het verhaal van zijn bedrijf als illustratie van de kansen en uitdagingen van de industrie in Nederland en Europa. Een antwoord op de te hoge kosten voor onze energie is (nog) niet in zicht en een onoverkomelijke hindernis. De urgentie is extreem hoog want investeerders wachten al niet meer en gaan nog minder wachten om Nederland en Europa te verlaten.
Een deurtje verder nam Hans-Peter van Arkel de deelnemers mee in de uitdaging om onder druk te reageren op uiteenlopende belangen van verschillende stakeholders, in een wereld waarin gebeurtenissen voortdurend de urgentie van het ene handelen boven het andere verschuiven. Deelnemers wisselden vervolgens ervaringen uit over de vraag wanneer je als leider moet meebewegen en hoe je tegelijkertijd regie kunt pakken en je handelingsvermogen (‘agency’) kunt versterken.
Private-equitypartner Olivier van Riet Paap van Bridgepoint deelde zijn perspectief als investeerder op majeure gebeurtenissen die je plannen kunnen doorkruisen. Wanneer blijf je vasthouden aan je koers, en wanneer besluit je om bij te sturen? Deelnemers waren onder de indruk van de verhalende kracht van Van Riet Paap, zo bleek bij de borrel.
Mariëlle Vogt, tot voor kort CFO bij Enexis en onlangs teruggetreden, blikte terug op haar loopbaan. Welke momenten zijn cruciaal geweest en hoe herken je zulke momenten. Aan de hand van vier stellingen, en onder moderatie van haar echtgenoot, nodigde ze de anderen in de sfeervolle Openhaardzaal uit om ook te reflecteren op de cruciale momenten in hun loopbaan.
Na anderhalf uur intense introspectie en daverende discussies was het tijd om te ontspannen met een Brits bubbeltje en een hapje. Het leven moet immers gevierd worden. Vervolgens was het tijd voor het diner. Het feestmaal werd opgeluisterd door een voordracht van de Vlaamse filosoof Tinneke Beeckman over diplomaat en filosoof Machiavelli.
Machiavellistisch handelen
Beeckman had aanvankelijk negatieve associaties met Machiavelli. ‘Ik dacht aan machtswellust en manipulatie, dat trok mij niet.’ Via Spinoza, die lovend over de Florentijnse wijze schreef, ging ze overstag. ‘Ondanks dat hij uit de zestiende eeuw komt, is zijn werk, zeker in woelige tijden, nog altijd actueel.’ Als politicus observeerde Machiavelli machtsverhoudingen in hun puurste vorm. Toen hij werd verbannen door De Medici ging hij zijn bevindingen opschrijven. ‘Hij was de eerste die niet vertrok vanuit harmonie en God, maar de wereld van chaos en verandering beschreef.’
Volgens de filosoof onderwees hij het volk over macht. ‘Volgens hem moest je als raadgever te werk gaan als een geneesheer. Je dient altijd nieuwigheden en verandering te zien en vervolgens snel te handelen. Tijd werkt namelijk niet in je voordeel.’ Daarnaast had Machiavelli de bereidheid tot zelfkritiek. ‘Als je faalt of in moeilijkheden komt, moet je altijd kijken wat je zelf kan doen.’
‘De Florentijnse denker zag noodzaak als de drijvende kracht in de mens. ‘Belangrijke veranderingen vinden plaats bij noodzaak.‘’
Vervolgens is het de kunst om die noodzaak in stand te houden door oorspronkelijke verhalen te vertellen aan nieuwe generaties. Hoewel Machiavelli ruimte liet voor zelfbeschikking, gelooft hij ook in Fortuna. ‘De Romeinse godin had in de ene hand de hoorn des overvloeds en in de andere het roer, dat staat voor het lot. Je probeert zoveel mogelijk greep te krijgen op fortuna, maar volledige controle is een illusie. Het is volgens hem, zo zegt Beeckman, zaak om balans te houden tussen onmacht en almacht.
Voorbij het eigen gelijk
Tot slot haalt ze het concept van virtu, deugd aan. ‘Deugd had niet te maken met zonde, maar met voortreffelijkheid. Constant schaven aan jezelf. Kwaliteiten die daarbij belangrijk zijn: moed, volharding en perspectivisme.’ De bereidheid om niet te huizen in je eigen gelijk is een deugd. Ze legt ook uit hoe Machiavelli pausen bekritiseerde die een luxueus leven leidden. ‘Als de elite tekortschiet, komt populisme in zwang.’
Na de lofzang op de rationele Machiavelli begonnen de onvoorspelbare weergoden hun partijtje mee te blazen. Enkele korte, heftige buien zorgden voor de broodnodige verkoeling. Aan de tafels, waar voortreffelijke gerechten van de barbecue werden geserveerd, bleven de gesprekken gelukkig levendig.
Na het dessert was het officiële gedeelte van het laatste grote Network C-evenement voor de vakantieperiode een feit. Een kleine groep had echter een kamer geboekt in de Ernst Sillem Hoeve en ging door tot in de kleine uurtjes. Wat daar allemaal is gebeurd? ‘Events, dear boy, events’.
We kijken nu alweer uit naar de volgende CFO Top. We verwelkomen iedereen heel graag weer op 12 november op het Mariënhof in Amersfoort.