In het leven gaat het om verhalen maken en verhalen vertellen. Bij de Commissarissen Top ging het dit keer om de verhalen achter bedrijven en achter mensen. ‘Het gaat niet om het geven van antwoorden, maar om het stellen van vragen.’
Op een warme junidag hadden tachtig commissarissen de reis naar het Brabantse Nistelrode gemaakt voor een Commissarissen Top. Stefanie Grimbergen van Network C introduceerde het thema van de middag, onder de noemer Navigating Narratives, waarin de aanwezigen in vijf rondetafelsessies hun verhalen zouden gaan delen.
Strakke organisatie Swinkels
In de grote zaal nam Jan-Renier Swinkels zijn gehoor mee in het verhaal van Swinkels Family Brewers en zijn persoonlijke verhaal. Swinkels werkte 33 jaar bij het familiebedrijf achter Bavaria, waarvan twaalf als directievoorzitter. ‘Je runt zowel een bedrijf als een familie.’ Voordat hij los ging vroeg Grimbergen de aanwezigen wat een commissaris moet bewaken in een familiebedrijf? ‘Cultuur, integriteit en continuïteit’ waren enkele van de gegeven antwoorden.
Vervolgens vertelde Swinkels hoe iedere generatie er naar streeft om het bedrijf naar een hoger niveau te tillen. De vierde generatie bracht het bedrijf naar Helmond, de vijfde ging door heel Nederland, de zesde liet de eerste trucks door Europa rijden en de zevende ging mondiaal. Swinkels ging in op het familiemanifest en de manier waarop de belangen van de 235 certificaathouders zijn geborgd.
Met 235 certificaathouders in de familie is het belangrijk om dingen strak te regelen. ‘Aan de keukentafel moet je dingen uitspreken. ‘Je moet streven naar consensus en een fair proces is belangrijk.’ Het grote geheim van succesvolle familiebedrijven? ’Ze moeten een visie hebben over de richting.’
Swinkels benadrukt dat een succesvol bedrijf ook begrijpt dat de wereld, het bedrijf en de familie constant veranderen. ‘Geen familie is gelijk, dus een model van een ander familiebedrijf kun je niet zomaar kopiëren. Zo zijn er bij Swinkels heldere regels. Schoonfamilie komt niet aan boord, certificaten kunnen eenmaal per jaar worden verhandeld en eens in de tien jaar wordt de mogelijkheid van een verkoop besproken. Hij vergelijkt de inrichting van een familiebedrijf als een permanente zoektocht. ‘Maar die moet je wel organiseren.’
Rondetafelsessies over een onrustige wereld
In een andere rondetafelsessie werd onder aanvoering van voormalig Fugro CIO Ton Arrachart gediscussieerd over de belofte van AI, een onderwerp dat voor veel commissarissen nog relatief onontgonnen terrein is. Hij gaf de groep een aantal vragen mee die minimaal gesteld zouden moeten worden in de boardroom rondom AI.
Jan Willem Hilbron, CEO van Albron, nam zijn gehoor mee in de dynamieken die speelden tijdens de overname van branchegenoot Hutten. Twee sterke verhalen, rond sociale impact en duurzame innovatie, kwamen samen, met de uitdaging een nieuw, inspirerend gezamenlijk narratief te vormen. Welke verhalen neem je mee uit een overgenomen bedrijf en hoe bewaak je het eigen verhaal?
In de sessie over onzekerheid nam non-executive director Katleen Vandeweyer de commissarissen mee in de uitdagingen en kansen die financiële dienstverlener Euroclear heeft in onrustige geopolitieke tijden. Dit zorgde voor een mooi gesprek over hoe commissarissen het risico mijden kunnen overstijgen. Echte leiders staan nu op, bieden rust en moedigen het management aan om het kompas te richten op de lange termijn en daarin kansen te grijpen.
De onrust in de wereld stond ook centraal in de rondetafelsessie onder leiding van Louise van Schaik, Head of EU & Global Affairs, bij Clingendael. Hierbij ging ze in op de geopolitieke kracht van verhalen en de rol van Europa als voorvechter van duurzaamheid en samenwerking. Ze liet zien hoe strategische narratieven nodig zijn om Europa’s relevantie te behouden in een wereld van rivaliserende grootmachten en desinformatie.
Na de intense discussies was er ruimte voor de welbekende pauze met een bubbeltje of andere verkoeling. Andermaal verstomt het geroezemoes. Dit keer om naar de afsluitende sessie met filosoof Lammert Kamphuis te luisteren. De schrijver van het boek Verslaafd aan ons eigen gelijk vroeg de aanwezigen aan wie ze denken bij deze titel. Enkele mensen dachten aan zichzelf, sommigen aan hun partner en anderen hielden zich wijselijk op de vlakte. Kamphuis vervolgde met een observatie van de Griekse filosoof Thales van Milete. ‘Wat is het makkelijkst in het leven? Advies geven aan anderen. Wat is het moeilijkst in het leven? ‘Zelfkennis.’
Ongemak met andere wereldbeelden
Meningen die niet overeenkomen met het eigen wereldbeeld vinden we moeilijk te verkroppen. ‘Ik vertrouw de weegschaal niet als het getal mij niet bevalt’, grapt Kamphuis, die vervolgde met een korte versie van zijn eigen levensverhaal. Kamphuis groeide op in een orthodox-gereformeerde kerk. Hij kerkte vier maal per week, waarvan hij tweemaal catechisatie kreeg aan de hand van de Heidelbergse catechisatie. ‘Dat zijn 129 vragen en daarvan moesten we de antwoorden uit ons hoofd leren.’
Als hij na een studie theologie in thuisbasis Kampen nog een studie filosofie in Amsterdam volgt, wordt hij geconfronteerd met andere wereldbeelden. ‘In het eerste college ging een docent allerhande filosofen bespreken die het niet met elkaar eens waren. Ik dacht dat hij de tweede week zou vertellen wie er gelijk zou hebben.’ Maar de docent legde uit dat het in de wijsbegeerte anders werkt. ‘Hier zijn we meer geïnteresseerd in het stellen van vragen, dan in het geven van antwoorden.’ Uiteindelijk besluit hij rond zijn dertigste uit de kerk te stappen waardoor hij contact met sommige familieleden en vrienden verliest. ‘Ik wilde niet meer dat binaire wereldbeeld.’
‘Wijsheid is de mogelijkheid om iets op een andere manier te zien’
Affectieve polarisatie
In de ogen van Kamphuis krijgt de samenleving echter steeds meer trekken van de gesloten kerk. Hij geeft een voorbeeld van een Amsterdamse huisfeestje waar hij een polyamoreus stel tegenkwam. De filosoof vermoedde een open geest, maar het stel bleek sterk af te geven op monogamie. Dat zou namelijk gelijk staan aan angst om ‘bezit’ kwijt te raken. Vervolgens ging hij in op inhoudelijke en affectieve polarisatie. Bij dat laatste gaat het om je gevoelens voor mensen aan de andere kant van het spectrum. ‘Vroeger hadden we veel moeite met anderen, dat werd enkele decennia minder en lijkt nu weer toe te nemen.’ De zaal wordt gevraagd om verklaringen en die worden gevonden in social media, journalisten, ontzuiling en sociale ongelijkheid.
Aan de hand van Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman legt hij uit dat de menselijke geest graag lui is. Ons ‘systeem 1’ kan snel oordelen, maar we beschikken ook over een ‘systeem 2’ dat contemplatiever is. ‘Wijsheid is de mogelijkheid om iets op een andere manier te zien’, zo citeert hij de Nigeriaanse filosofe Sophie Oluwele.
Creëer je eigen baobab
‘Ik zie polarisatie steeds meer als copingmechanisme om om te gaan met onzekerheid in de wereld’, zegt Kamphuis. Onze luie geest kan moeilijk omgaan met onzekerheid, stelt hij. ‘Onze geest is geniaal in het vastroesten in het eigen gelijk.’ Enerzijds komt dit door de self-serving bias, we hebben de neiging kritischer te kijken naar anderen dan naar onszelf. Anderzijds speelt de confirmation bias een rol. We zoeken informatie die past bij onze opvattingen en negeren informatie die dat tegenspreekt.
Om onze geest minder lui te maken en open te staan voor andere perspectieven, wat Kamphuis perspectivistische lenigheid noemt, heeft hij twee tips. ‘Probeer altijd waarde te zoeken in het punt van de tegenpartij. ‘In welke 1 procent heeft hij meer gelijk’. De tweede tip legt hij uit aan de hand van de Senegalese samenleving, waar Moslims en Christenen elkaars feesten bezoeken. Kamphuis werd bij zijn bezoek meegenomen naar een mooie plek vanwaar je een moskee, een kerk en een baobab boom ziet: de boom die belangrijk is in natuurreligies. Iedereen komt samen bij die boom. ‘Creëer je eigen baobab boom. Een plek waar iedereen samenkomt.’ Met deze wijsheid op zak mochten de aanwezigen proberen een baobab plek, te creëren tijdens het walking dinner, wat door de aanlokkelijke avondzon voor velen een zittend diner op het terras werd.
We kijken nu alweer uit naar de volgende Commissarissen Top. We verwelkomen iedereen heel graag weer op 15 oktober op Kasteel de Hooge Vuursche in Baarn. Tijdens deze middag zullen we met elkaar in gesprek gaan over het thema “Events, dear boy, events”.