CFO Top: ´We leven niet in complexere tijden dan andere generatie leiders´.

‘Samenwerken’ klinkt makkelijk. Je hebt eendoel en daar werk je samen naartoe. Maar ik werk veel met directieteams en c-level bestuurders. ‘Die blijken het ook niet altijd te begrijpen’, zegt openingsspreker Peter Clausman. Op een loodgrijze herfstdag mag de coach en trainer tijdens de derde CFO Top van het jaar 185 genodigden inspireren rond het thema Unravelling Complexity. 

De bijeenkomst vindt plaats in het voormalige klooster Mariënhof. Tijdens het welkomstwoord benadrukt Network C-oprichter Kevin Mottard dat de aanwezigen zich vooral moeten richten op het ‘unravellen’ en minder op de complexiteit. ‘Er zijn natuurlijk een hoop uitdagingen, maar in 1941 zal het ook niet gemakkelijk zijn geweest om een bedrijf te runnen.’ De CFO’s en hun jongere genodigden kunnen die uitdagingen uitwerken tijdens de acht (!) rondetafelsessies. De dag wordt afgesloten met de familiebedrijven CFO award en een plenaire voordracht van publicist Paul Scheffer.

Geen autonome gedachten

Clausman legt tijdens zijn sessie uit hoe je samenwerken minder complex maakt. Hij wil de aanwezigen een ‘andere bril’ meegeven en drie fundamentele zaken benoemen die samenwerken lastig maken. Voordat hij inhoudelijk van wal steekt, doet Clausman een meditatieoefening met de zaal. Hij vraagt de aanwezigen zich voor te stellen dat ze neusgaten onder hun voeten hebben. Na afloop vraagt hij of ze gedachten hadden of volledig in het moment bleven. Veel CFO’s bleken met hun gedachten af te dwalen.

Dat is geen wonder, legt Clausman uit. ‘Onze meeste gedachten zijn helemaal niet autonoom.’ Hij illustreert dat met een onderzoek waarbij mensen met gescheiden hersenhelften in het ene oor de opdracht kregen: ‘Doe het raam dicht.’ Nadat ze dat hadden gedaan, klonk in het andere oor de vraag: ‘Waarom heb je het raam dicht gedaan?’ Vervolgens verzonnen de proefpersonen redenen waarom ze het raam hadden gesloten, zoals: ‘Ik heb het koud.’ Volgens Clausman laat dit zien dat we slechts de illusie hebben dat we controle hebben.

Het derde fundament dat Clausman bespreekt, gaat over de invloed van de omgeving op gedrag. In een lift gedragen we ons anders. We zijn er stil. Op een roltrap kunnen we doorpraten. Volgens de coach laten zulke sociale conventies zien dat we ons gedrag niet volledig zelf bepalen. Al worden die conventies natuurlijk wel door mensen gemaakt.

Boven- en onderstroom

Clausman ziet doorgaans twee reacties op de wens om veranderingen in de samenwerking door te voeren: ‘Ik los het wel even op’ of ‘We doen het nu eenmaal zo.’ Wie iets wil veranderen, doet er volgens hem goed aan onderscheid te maken tussen de bovenstroom, met concrete afspraken over doelen en taakverdeling, en de onderstroom, met gedrag, opvattingen en interactie. Het gaat vaak mis in die onderstroom. Als organisatie moet je daar niet te veel in blijven hangen. 

Wie wil veranderen, moet volgens Clausman eerst scherp krijgen in hoeverre hij of zij is ‘ingezogen’. ‘Ingezogen’ betekent: houd je ook je mond in de lift? Bepaalt de context wat je doet?’ Als je bij jezelf en anderen herkent wanneer je bent ingezogen, kun je reflecteren en interveniëren. ‘Als je dit ziet, is dat echt een quantum leap in leiderschap.’ Andere tips van Clausman: maak problemen rondom veranderingen niet te persoonlijk en formuleer heldere, gezamenlijke doelen. Nadat hij zijn aanstaande boek had aangeprezen, konden de aanwezigen aanschuiven bij een van de acht rondetafelsessies waarin ze met elkaar gingen bespreken hoe bepaalde uitdagingen met zo min mogelijk complexiteit te lijf te gaan en/of hun organisaties minder complex te maken

Deelnemers konden vooraf kiezen uit rondetafels met inleiders als Vivienne de Leeuw, CFO van Port of Rotterdam, David van Mechelen, CFO van Royal FloraHolland, Ilse Oud, CFO van GP Groot, Jasper de Wit, CFO van Haskoning, Remko Walsweer, CFO PreZero Nederland, Thijs van de Vooren, CFO EBN, AkzoNobel CISO Adrian Popescu die met CFOs in gesprek ging over cyber security. En dan was er nog een workshop met Marco Gianotten, Expert neuro-diversiteit

CFO Award

Na de sessies kreeg iedereen het champagnebier Vuurzee als feestelijke opmaat naar de Huub van Rozendaal Award. Daarbij werd een CFO van een familiebedrijf in het zonnetje gezet. ‘Er wordt zoveel goed werk verricht dat we wel tien prijzen per jaar zouden kunnen uitreiken’, vertelde Michael van Asperen, die de verkiezing samen met Network C organiseert. Juryvoorzitter Ton van Veen deelde namens de jury enkele bevindingen uit het juryrapport. De jury bestond verder uit Willemien Boot, Albert van Bolderen, Maarten de Groot en Jan Piet Valk. 

‘De winnaar heeft de financeafdeling binnen de organisatie naar een fundamenteel hoger niveau getild. Die afdeling is uitgegroeid van een registrerende afdeling tot een voorspelbaar sturende partner. De winnaar weet om te gaan met de complexiteit van de organisatie en speelt een belangrijke rol bij overnames.’ Na enig tromgeroffel werd Ilse Oud van afvalverwerker GP Groot naar voren geroepen als winnaar. ‘Ik ben overweldigd door de uitgebreide woorden. ‘Het is een fantastische eer voor mij en mijn organisatie’, aldus Oud.

Geïndividualiseerde samenleving zoekt richting

Als plenaire afsluiting sprak publicist Paul Scheffer over de impasse die hij ziet in Europese democratieën. ‘Er is een onvermogen om in termen van generationele overdracht te denken’, constateerde Scheffer. Achter de gesloten deuren waar de minderheidscoalitie probeert de boel te lijmen, worden volgens hem niet de juiste zaken besproken.

Scheffer schetste een beeld van een geïndividualiseerde samenleving. Hij haalde de filosoof Jean-Paul Sartre aan, die halverwege de vorige eeuw zei: ‘De mens is veroordeeld vrij te zijn.’ ‘Als puber vond ik dat een uitstekend excuus om me tegen mijn ouders af te zetten.’ In de sindsdien geïndividualiseerde samenleving is het individu verantwoordelijk geworden voor het vormgeven van het eigen leven en succes. ‘Je moet jezelf verwerkelijken.’ Mede dankzij die individuele scheppingsdrang is onze welvaart volgens Scheffer toegenomen. ‘Sinds de Tweede Wereldoorlog is onze koopkracht vervijfvoudigd en hebben we per persoon tweemaal zoveel woonruimte.’

“Je krijgt autoritaire maakbaarheid als je liberale maakbaarheid opgeeft.”

Uitdagingen

‘Door het maakbaarheidsideaal zijn er nu mensen die met hamers hun kaaklijn onder handen nemen. Looksmaxxing heet dat. Al lijkt het dan meer op een Alpenmassief dan op een kaaklijn’, grapte Scheffer. Naast de uitwassen van individualisering ziet de publicist ook een gebrek aan geloof in een collectief maakbaarheidsideaal. ‘Rutte benoemde als minister-president constant dat dingen complex waren, maar dat was vroeger niet anders. Ik las onlangs de biografie van Willem van Oranje. De helft van het boek gaat over fondsenwerving, want hij had voortdurend geld nodig voor oorlog. Als we zeggen dat de wereld complex is, bedoelen we vaak dat we richtingloos zijn.’

Het gat dat het ontbreken van een collectief maakbaarheidsideaal achterlaat, wordt door populisten gretig opgevuld. ‘Je krijgt autoritaire maakbaarheid als je liberale maakbaarheid opgeeft.’ Toch heeft Scheffer nog hoop en schetste hij enkele handelingsperspectieven. ‘We moeten inzetten op de innovatieve kracht van Nederland en op infrastructuur. ‘Nu houden we laagproductieve sectoren in stand met arbeidsmigratie.’ Daarnaast moet er volgens Scheffer meer aandacht komen voor de vergrijzing. ‘Wat betekent dit voor de zorg? Welke investeringen zijn nodig? ‘Hoe gaan we investeren in jongere generaties?’ vroeg Scheffer terwijl hij cijfers over het dalende aantal kinderen liet zien.

Een nieuw collectief maakbaarheidsideaal werd die avond niet gevonden, maar er was wel een walking dinner om het samenzijn te vieren. Onder het genot van onder meer gegratineerde schol, truffelravioli en hertensucade werd nog lang nagepraat.

We kijken nu alweer uit naar de CFO Top van volgend jaar. We verwelkomen iedereen volgend jaar graag op 6 april bij The Duke Club in Nistelrode. Tijdens deze middag zullen we met elkaar in gesprek gaan over het thema “Dealing with dilemma’s”. En in de tussentijd vinden er vele kleinschaligere sessies plaats.