In tijden vol polarisatie en onrust op het politieke wereldtoneel is het zaak moedige gesprekken te voeren. Gesprekken waarbij perspectivistische lenigheid een uitkomst kan bieden. “Van nature roesten we vast in onze tunnelvisie.”
“Je zou misschien verwachten dat er veel afmeldingen zijn met dit weer, maar dat is nauwelijks het geval”, zo verwelkomde Kevin Mottard van Network C de circa zeventig aanwezigen op de CISO Top op The Duke. Tijdens deze editie waren er niet alleen IT- cyber security toppers aanwezig, maar ook CFO’s en non-executives om zo de uitwisseling tussen cyber security leiders en de boardroom te versterken. “We hebben gekozen voor een spannend thema.” Courageous conversations. “Want hoe zorg je er in een organisatie voor dat de lastige, maar noodzakelijke gesprekken worden gevoerd?” Mottard hoopte op scherpe rondetafelgesprekken. “Het is natuurlijk de bedoeling dat de volgende keer bij dit weer mensen ook hier komen en niet naar het strand gaan.”
Ongemakkelijke gesprekken
De deelnemers gingen uiteen in vier rondetafelsessies. Onder aanvoering van Commissaris en voormalig APG CFRO Maarten Blacquière ging een groep in gesprek over de verhouding tussen commissarissen en CISO’s. Komen de CISO’s aan tafel bij de board? En hoe houden ze contact met de toezichthouders? “Maar het ging ook over psychologische en fysieke veiligheid”, zegt Blacquière. De deelnemers spraken onder meer over hoe je een omgeving creëert waarin iedereen zich durft uit te spreken. Barbara Geelen, Advisor van de Board & vml CFO van Fugro, leidt een sessie in over cybersecurity incidenten. Een herkenbaar onderwerp, want vrijwel iedereen heeft incidenten meegemaakt. Een ander gedeeld herkenningspunt, was dat cyberveiligheid in de board concurreert met de aandacht van andere belangrijke onderwerpen. “Pas als het dreigt mis te gaan of is misgegaan komt een onderwerp vaak bovenaan de agenda”, aldus een deelnemer.
In een snikhete Lodge deed een groep enthousiastelingen mee aan de interactieve sessie Casino Royale. De aanwezigen werden verdeeld in groepen. Ze vertegenwoordigen een bestaand bedrijf of een fictieve onderneming. Zij kregen vijftien fiches om te verdelen over verschillende onderwerpen. Vervolgens ontstonden er crises. De Verenigde Staten stapt uit de NAVO of China viel Taiwan binnen. Welke invloed had dat op de verdeling van de fiches? ‘Het viel me op dat er sowieso weinig fiches naar data gaan’, aldus een deelnemer. “Zodra er crisis uitbreekt, sneuvelt compliance als eerst”, concludeerde een ander. Martin de Vries, CISO bij VDL Groep nam zijn gehoor mee in ongemakkelijke gesprekken die soms gevoerd worden rondom het thema cybersecurity. Hoe ga je daar in een decentrale omgeving mee om? Ook hier ging het over de dialoog tussen board en CISO.
Perspectivistische lenigheid
Nadat iedereen zich anderhalf uur in het zweet had gewerkt was het tijd voor een verkoelend bubbeltje met een borrelhapje. Als slotact kregen de aanwezigen filosoof Lammert Kamphuis voorgeschoteld. Hij is de auteur van het boek Verslaafd aan ons eigen gelijk. Als docent filosofie kreeg Kamphuis geregeld de vraag van leerlingen en hun ouders wat je nu eigenlijk aan filosofie hebt. Zijn antwoord. “Het ontwikkelen van perspectivistische lenigheid.” Een mooie term voor je kunnen verplaatsen in andere alternatieven. “Van nature roesten we makkelijk vast in een eigen tunnelvisie.”
Kamphuis vroeg de zaal aan wie ze moesten denken bij zijn boektitel. “TRUMP”, schreeuwde iemand. Enkele noemden hun partner en een tweetal zichzelf. “Het is niet gek dat we verslaafd zijn aan gelijk.” “Als we iets horen of lezen wat ons bevestigt in wat we vinden, dan krijgen we een dopamine shot.”
Twee denksystemen
De filosoof ging vervolgens in op de twee denksystemen van de in 2024 overleden denker Daniel Kahnemann. “Het eerste systeem is een lazy mind. Die trekt conclusies die voortbouwen op wat we al weten. Dat is heel handig, bijvoorbeeld in het verkeer.Maar het is lastig in een wereld waarin alles verschuift. Daarin hebben we een zekerheid: wij begrijpen het goed en de ander niet.” Dit Systeem 1-denken draagt volgens Kamphuis ook bij aan de polarisatie in de samenleving.
“Wijsheid is het vermogen om iets op een andere manier te zien.”
Met het systeem twee kunnen we ons betrappen op te snelle conclusies, stelt de filosoof. “We weten bijvoorbeeld dat misdadigers meer kans hebben op vervroegde vrijlating na de lunch van rechters dan ervoor.” Er zijn, zo zegt Kamphuis, meerdere manieren om dat systeem te trainen. “Wandelen, intervisie, sporten.” `Filosofie is de cognitieve methode’, aldus Kamphuis. ‘Wijsheid is het vermogen om iets op een andere manier te zien’, zo citeert hij de Nigeriaanse filosoof Sophie Oluwole.
Vervolgens vroeg hij de bestuurders in de zaal om zichzelf op een zespuntsschaal in te delen. Wie 0 scoort is onvermurwbaar en volledig verslaafd aan zijn eigen gelijk. Bij een score van vijf heeft iemand perspectivistische lenigheid volledig onder de knie. De aanwezigen gaven zichzelf veelal een score van drie of vier. Een enkeling hield het bij 1 of 2.
Interpretatie en observatie
Omdat er ruimte voor verbetering is gaf Kamphuis de zaal twee tips mee. Hij leidde zijn tips in met een internetklassieker. Een jurk die een deel van de mensen voor zwart-blauw ziet en een deel van de mensen voor wit-goud. ‘Wetenschappers hebben uitgezocht waardoor het komt’, zegt Kamphuis, die een wit-gouden kamp hoort. “Mensen die een blauw-zwarte jurk zien hebben extreemrechtse opvattingen.” Het blijkt een grapje. ‘Mensen die blauw-zwart zien hebben gemiddeld genomen meer kunstlicht gezien.’ Anders dan je misschien zou verwachten van een zaal vol CISO’s en andere leiders, blijken velen genoeg daglicht te nuttigen. “Een andere verklaring is genetische aanleg, dus daar kan u het ook op gooien als het antwoord u niet bevalt.”
Vervolgens toonde Kamphuis een Edward Hoppers schilderij Room in New York. Hij vroeg de zaal wat ze zagen. De aanwezigen bleken perspectivistisch lenig, want de een zag de Obama’s terwijl een ander eenzaamheid ontwaarde. Volgens Kamphuis vullen we vaak in wat we zien. “Als een collega huilt zeggen we vaak: ik zie dat het je raakt.” Maar dat is een interpretatie. Bedenk wat een camera zou registreren. Kloppender zou zijn: ‘ik zie dat je tranen in je ogen hebt, klopt het dat het je raakt?’
De tip van Kamphuis is om de ruimte tussen observatie en interpretatie te vergroten. De tweede tip richt zich op twee verschillen ‘biassen’. De eerste is de self-serving bias. “We hebben de neiging om kritischer te zijn op een ander dan op onszelf.” Als voorbeeld noemt de wijsgeer een onderzoek waarin mensen een wiskundetest maakten. Na een week kregen ze de test terug en mochten ze antwoorden aanpassen. “Soms gaven de onderzoekers aan dat het hun antwoorden waren, soms deden ze alsof het de antwoorden van iemand anders waren.” Wat bleek? De groep die wist dat ze de eigen antwoorden mochten aanpassen, corrigeerde 15 procent. “De groep die onterecht dacht antwoorden van een ander te hebben paste 60 procent aan.”
Tegendenken
Een andere bekende bias is de confirmation bias. “We zien dingen die ons bevestigen in onze opvattingen eerder.” Zo was er een onderzoek waarbij mensen door een visagist een litteken kregen om de straat op te gaan en te kijken hoe op hen gereageerd werd. “Vlak voor vertrek vertelde de visagist dat het litteken was uitgelopen en dat hij de make-up moest bijwerken.” In plaats daarvan haalde hij het stiekem weg. “Mensen die terugkwamen van straat hadden vaak het idee dat mensen apart reageerden op hun gewone gezicht.”
De tweede tip van Kamphuis. “Blijf nieuwsgierig naar wat je over het hoofd ziet.” ‘Wees bewust van je eigen blinde vlekken.’ Zo kende het Pentagon een Murder Board dat de taak had om plannen kritisch te benaderen. “Je moet mensen niet vragen om mee, maar om tegen te denken.”
Na deze wijze woorden sloot Mottard het inhoudelijke programma af met een dankwoord. Napraten kon onder het genot van een walking dinner onder de airco of in de zomerse hitte. Een situatie die bij de volgende CISO Top zich niet voordoet. Die staat namelijk gepland op 4 november in Buitenplaats Sparrendaal.
We kijken nu alweer uit naar de volgende CISO Top. We verwelkomen iedereen heel graag weer op 4 november op Buitenplaats Sparrendaal in Driebergen. Tijdens deze middag zullen we met elkaar in gesprek gaan over het thema “Dealing with dilemmas”.